Wysłany: 2007-11-27, 23:00 Rozwój dziecka w okresie ciąży
Pierwszy trymestr ciąży
Pierwszy trymestr to okres najbardziej intensywnego rozwoju. Z zapłodnionej komórki jajowej powstaje nowa istota ludzka, która pod koniec trzeciego miesiąca przypomina wyglądem miniaturowego człowieka i ma wszystkie, funkcjonujące już, podstawowe narządy wewnętrzne. Tempo tworzenia się komórek nerwowych jest imponujące: kilka tysięcy nowych neuronów przybywa co minutę w drugim, a co sekundę w trzecim miesiącu życia.
Następuje ich przemieszczanie i różnicowanie. Dla matki jedyną oznaką istnienia dziecka są na tym etapie zmiany w jej samopoczuciu fizycznym i psychicznym. Te najwcześniejsze sygnały płynące od dziecka są nazywane dolegliwościami pierwszego okresu ciąży. Matka skupia się bardziej na sobie i na tym, że rozpoczął się dla niej stan zwany ciążą, niż na rozwijającym się dziecku.
Pierwszy miesiąc ciąży
Jest to okres bardzo szybkich podziałów zapłodnionej komórki i jej wędrówki wzdłuż jajowodu do macicy. Przemieszczanie się zapłodnionej komórki trwa około siedmiu dni (w tym czasie mogą powstać dwa jednojajowe bliźnięta) i kończy je implantacja w dobrze ukrwionym miejscu macicy. W okresie implantacji zarodek ludzki składa się z kilkuset komórek, ma kształt wklęsłej kuli o średnicy około 0,14 mm (grubości kartki papieru).
Zmienia się wtedy sposób jego biologicznego kontaktu z matką. Zaczyna żywić się cukrem, znajdującym się we krwi sączącej się z naczyń włosowatych macicy i każdego dnia powiększa się dwukrotnie. Tym sposobem po miesiącu jest już 10 tysięcy razy większy niż był zaraz po poczęciu, osiąga ponad 0,5 cm długości, waży poniżej jednego grama i składa się z kilku milionów komórek.
W czasie pierwszego miesiąca powstają zawiązki poszczególnych układów. Już trzynastego dnia tworzą się zawiązki układu nerwowego, a dziewiętnastego dnia powstaje cewa nerwowa złożona z pierwotnych neuronów, z której rozwinie się rdzeń kręgowy i nerwy obwodowe. W tym czasie tworzą się też oczy i dwudziestego ósmego dnia można rozpoznać soczewkę oka. Już dwudziestego pierwszego dnia rurkowate serce pompuje krew.
Te pierwsze ruchy są wyrazem ogólnej zasady rozwojowej: nie ma struktury bez funkcji. Ruch zawiązków narządów doskonali ich strukturę, sam się doskonaląc. Jednocześnie tworzy się zamknięty system naczyń krwionośnych serca. Wtedy też powstają pierwsze komórki ośrodkowego układu nerwowego i 3 pierwotne pęcherzyki mózgowe oraz zaczątki 33 kręgów. W czwartym tygodniu pojawiają się zawiązki nerek, wątroby, trzustki, pęcherzyka żółciowego, żołądka, jelit, płuc, tarczycy, kończyn, oczu, uszu i nosa, otworu ustnego oraz zaczątki 40 par mięśni położonych wzdłuż osi ciała. Komórki płciowe z woreczka żółciowego przenoszą się do grzebienia płciowego, gdzie powstaną z nich jajniki lub jądra. Pod koniec pierwszego miesiąca dziecko ma kształt ok. 4-milimetrowej laski, okolica głowy i mózgu jest wyraźnie zarysowana.
Drugi miesiąc ciąży
Jest to okres intensywnego tworzenia się organów. W piątym tygodniu zarodek ludzki powiększa się o 3 mm. Pojawiają się zawiązki dłoni i stóp, głowa powiększa się, zaczynają powstawać: przegroda moczowo-odbytowa, przegrody w sercu, błony oddzielające serce, płuca i trzewia, tkanka chrzęstna szkieletu i tkanka mięśniowa. Widać zawiązki gruczołów (jąder lub jajników) oraz narządów płciowych. W szóstym tygodniu głowa staje się największą częścią ciała.
Pojawiają się zawiązki zębów, szczęka i żuchwa, podniebienie i przewód nosowo-łzowy. W zawiązku oka tworzy się barwnik, który jest widoczny przez przeźroczystą skórę dziecka. Powstają zawiązki palców dłoni i stóp. Tam, gdzie wytworzą się kości, grupuje się tkanka chrzęstna. Kształtują się jelito ślepe i wyrostek robaczkowy, rozgałęzienia oskrzeli, mięśnie przepony, grzbietu, brzucha i kończyn.
Serce jest już całkowicie uformowane. Wydzielane androgeny stymulują rozwój prącia u chłopców. Dziecko ma już 1,5 - 1,9 cm długości i waży 2 - 3 g. W czterdziestym pierwszym dniu zaobserwowano pierwsze odruchy nerwowe, co świadczy o początku współdziałania układu nerwowego i mięśniowego. Wyrazem tej współpracy jest również pojawienie się spontanicznych ruchów wygięcia grzbietu i karku oraz podnoszenia się i opadania, które nie są wywoływane żadnym bodźcem zewnętrznym. Trening siły i precyzji mięśni rozpoczyna się więc na 10 tygodni zanim matka odczuje pierwsze ruchy dziecka.
W czterdziestym trzecim dniu odnotowano pierwsze oznaki fal mózgowych
Ledwo widoczne rączki i nóżki wykonują ruchy. Bardzo intensywnie rozwija się oko, zwłaszcza komórki nerwowe siatkówki, których włókna łączą ją z mózgiem, gdzie powstanie ośrodek wzroku. Kończy się rozwój soczewki. Już w połowie siódmego tygodnia skóra dziecka w okolicy warg staje się wrażliwa na dotyk i lekkie jej podrażnienie powoduje uogólnioną reakcję całego ciała w postaci zwrotu tułowia. Gdy dziecko kończy siódmy tydzień, mierzy już 2 cm.
Pod koniec drugiego miesiąca życia dziecko osiąga wzrost 3 cm, co oznacza, że od poczęcia zwiększyło swoje rozmiary aż 40 tysięcy razy. Waży w tym czasie 10 g. Dziecko przypomina swoim wyglądem miniaturowego człowieka o określonej płci. Wszystkie podstawowe narządy wewnętrzne są już ukształtowane, zajmują właściwe miejsca i pełnią swoje funkcje, np. serce bije rytmicznie, mózg wysyła impulsy nerwowe koordynując pracę organów wewnętrznych, wątroba i śledziona wytwarzają komórki krwiotwórcze, pojawia się przemiana węglowodanowa, żołądek wydziela soki trawienne, a nerki wychwytują kwas moczowy, gromadzący się we krwi dziecka jako produkt przemiany materii. Dziecko może wykonywać ruchy. Kończy się zarodkowy (embrionalny), a zaczyna płodowy okres rozwoju człowieka.
Trzeci miesiąc ciąży
Dziecko jest coraz bardziej aktywne, w jego wyglądzie i zachowaniu przejawiają już niektóre indywidualne cechy. W dziewiątym tygodniu prostują się plecy, dzięki czemu głowa nie opada już na brzuszek. Doskonalą się narządy płciowe: prącie lub macica i pochwa. Grubieją skóra i mięśnie, na skórze wyrasta meszek płodowy, a na dłoniach i stopach pojawiają się zawiązki paznokci.
Tworzą się tęczówka i powieki oraz narządy szkliwotwórcze produkujące zębinę i szkliwo zębów mlecznych. Gruczoł przysadkowy wydziela hormon zwany gonadotropiną.
Doskonali się zmysł dotyku, np. powieka pod wpływem dotknięcia zaciska się, a dłoń zwija w piąstkę.
Neurony w rdzeniu kręgowym zaczynają rozsyłać sygnały nerwowe do odrębnych kończyn tak, że mogą się one poruszać osobno. Powstaje nerw węchowy. Dziecko waży 4 g, a jego długość ciemieniowo-pośladkowa wynosi 4 cm.
Drugi trymestr ciąży
Zakończyło się już tworzenie organów. Rozwój w tym trymestrze to przede wszystkim intensywny wzrost oraz duże tempo zmian układu nerwowego. Doskonalą się zdolności ruchowe i zmysłowe. Dziecko jest już w tym okresie bardzo aktywne, a przestrzeń wokół niego pozwala mu na nieskrępowane i wszechstronne ćwiczenia ruchowe, wyczuwalne już przez matkę.
Czwarty miesiąc ciąży
Dziecko rozpoczyna go ważąc 28 g, od czubka głowy do siedzenia mierzy 9 cm. Jest to miesiąc szczególnie intensywnego przyrostu ciężaru (do 20 dkg) oraz długości (do ok. 15 cm, od głowy do pięt ma 25 cm). Główka nadal zajmuje jedną trzecią długości ciała, jednak dzięki rozwojowi mięśni karku trzyma się bardziej prosto. Na palcach powstają poduszeczki dotykowe, a na nich bruzdy tworzące specyficzny dla jednostki układ linii papilarnych.
Narządy wykonują już wiele funkcji, np. serce przepompowuje dziennie ok. 30 litrów krwi, tarczyca asymiluje jod i wydziela tyroksynę, organizm syntetyzuje wszystkie białka, w pęcherzu moczowym gromadzi się niewielka ilość moczu.
Życie dziecka nadal jednak jest uzależnione od sprawności łożyska. Jest to "chemiczne laboratorium" powstałe między dzieckiem a matką, które zajmuje dzięki szczelinom i fałdom 8m2 powierzchni. Łożysko spełnia czynności życiowe, które po urodzeniu podejmą już samodzielnie układy oddechowy, pokarmowy, wydzielniczy i dokrewny. Poza tym dziecko uzależnione jest od organizmu matki, który spełnia wobec niego rolę służebną.
Do dziś nie jest poznany mechanizm, dzięki któremu organizm macierzysty nie odrzuca odrębnego i obcego mu immunologicznie organizmu dziecka, jak uczyniłby w wypadku przeszczepu obcych tkanek. Przeciwnie, oba te organizmy współpracują ze sobą.
Powierzchnia mózgu jest pofałdowana, można na niej dostrzec bruzdy i zwoje. W mózgu tworzy się mapa ruchowa i czuciowa ciała. Wciąż powstają nowe połączenia między komórkami nerwowymi. Po podaniu środków pobudzających lub uspokajających zmienia się obraz fal mózgowych i zachowanie dziecka. W badaniach prowadzonych do szesnastego tygodnia udało się odnotować około 20 tysięcy różnych ruchów w ciągu dnia, które można zaklasyfikować do kilkunastu schematów ruchowych. Na miejsce wolnych, nieregularnych, marionetkowych ruchów, które angażowały naraz wiele mięśni i stawów - pojawiają się ruchy pełne wdzięku. Dziecko nadal intensywnie ćwiczy ruchy związane z funkcjami życiowymi ważnymi po urodzeniu: oddychaniem, ssaniem.
Dziecko jest już wrażliwe na smak wód płodowych. Między czternastym i piętnastym tygodniem cała powierzchnia jego ciała reaguje na dotyk. Receptory znajdujące się w skórze odbierają bodźce związane ze zmianą ciśnienia wód płodowych. Dlatego duży ucisk na brzuch matki wywołuje u dziecka reakcję przeciwstawienia: płód zwija się, okręca wokół własnej osi, kopie. Gdy dziecko rośnie, a przestrzeń wokół niego maleje, jego reakcje na dyskomfort stają się żywsze. Kołysane ruchem i oddechem matki ćwiczy zmysł równowagi. Zaczyna funkcjonować narząd Cortiego, w którym mieszczą się receptory słuchowe. W tyle noska czynne są komórki zmysłowe przystosowane do reagowania na cząsteczki chemiczne związane z zapachem.
Piąty miesiąc ciąży
Dziecko mierzy około 25 cm i waży 40 dkg. W jego rozwoju fizycznym można odnotować ciekawe zjawiska, np. porost włosów, brwi i rzęs, pojawienie się paznokci, słyszalne uchem tony serca, proces wymiany zużytych komórek ciała na nowe. Dziecko prowadzi bardzo czynne życie, ale stopniowo jego aktywność staje się regularna i zmienia się cyklicznie.
Na przełomie piątego i szóstego miesiąca nabywa bowiem umiejętności funkcjonowania w dwóch stanach: czuwania i snu. Sposób poruszania się dziecka zaczyna mieć indywidualne cechy, o których decyduje odziedziczony temperament oraz tryb życia matki i jej aktywność, według której dziecko nabywa nawyki w tym zakresie. Matka może już stwierdzić, że dziecko śpi, ma czkawkę, kopie, obraca się, przeciąga się po śnie lub energicznie szuka wygodnej dla siebie pozycji. Może też stymulować jego ruchy przez pocieranie lub stukanie w powłoki brzuszne. Dziecko nadal ćwiczy sprawności życiowe, które będą mu potrzebne po opuszczeniu łona matki, np. od siedemnastego tygodnia pojawiają się ćwiczenia ruchów ssących warg.
Intensywność połykania wód płodowych zależy od uczucia głodu, samopoczucia dziecka i od ich smaku: nieprzyjemny smak, np. słony, kwaśny lub gorzki, hamuje połykanie. Im słodsze wody, tym dziecko wolniej je połyka, dokładniej smakując, a jego serce bije szybciej.
Dziecko reaguje też na nagłą wibrację i silne dźwięki, na zmiany temperatury oraz oświetlenia wnętrza macicy przyśpieszeniem akcji serca, zmianą pozycji ciała oraz zwiększeniem ruchliwości.
Szósty miesiąc ciąży
To okres, w którym proporcje ciała dziecka zbliżają się do tych, jakie będą je charakteryzować przy urodzeniu. Osiąga ono prawie 28 cm wzrostu i waży od 500 do 700 g. Maź płodowa pokrywa obficie skórę i chroni ją przed stwardnieniem i zmacerowaniem przez sole mineralne zawarte w płynie owodniowym. Nadal brak tkanki tłuszczowej. Wytwarzają się wiązadła stawowe, szkielet intensywnie kostnieje, rosną włosy i paznokcie.
Dziecko magazynuje produkty potrzebne mu do wzrostu i życia poza łonem matki: wapń, żelazo, białka, ciała odpornościowe. Dojrzewają narządy wewnętrzne oraz układ nerwowy. W szóstym miesiącu kończy się szybki wzrost liczby komórek i zwojów nerwowych. Ciągle gęstnieje sieć wiązań nerwowych w mózgu i w dwudziestym czwartym tygodniu między 70 tysiącami komórek tkanki mózgowej wielkości łebka od szpilki istnieje 124 milionów połączeń. Zwiększa się również szybkość przebiegu impulsów nerwowych.
Wyraźnie pojawiają się dwa stany aktywności: czuwania i snu.
W czasie snu występuje faza o specyficznym układzie fal mózgowych, charakterystycznym dla marzeń sennych (tzw. faza REM), w czasie której w mózgu dziecka następuje intensywne porządkowanie i integracja sygnałów, jakie dotarły ze zmysłów i mięśni, były materiałem jego doświadczeń i prostych odczuć.
Aktywność dziecka w tym okresie zależy już nie tylko od dziedzicznie zaprogramowanych cech układu nerwowego, ale również od zachowania matki, jej samopoczucia oraz bodźców z otoczenia (np. mogą go obudzić). Obserwuje się okresy jego słabszej i zwiększonej ruchliwości, zsynchronizowane z cyklem aktywności matki: ruchy ciała matki hamują ruchy dziecka, jej odpoczynek pobudza jego ruchy. Zauważono jednak, że prawidłowo rozwijające się dziecko rzadko trwa w bezruchu dłużej niż 10 minut, chociaż matka nie odczuwa wszystkich jego ruchów.
Pod koniec szóstego miesiąca stopniowo otwiera się szpara powiekowa. Gałka oczna porusza się w górę, w dół i na boki. Reakcja na silny strumień światła staje się coraz wyraźniejsza: jeśli przestrzeń macicy nagle się rozświetli, dziecko odbiera to jako błyski i reaguje odwróceniem się od źródła światła, przyśpieszeniem akcji serca, wzmożoną ruchliwością.
W dwudziestym czwartym tygodniu około 50 proc. dzieci reaguje na silny dźwięk opóźnioną reakcją przestrachu.
Pod koniec tego trymestru receptory równowagi dziecka są w pełni dojrzałe, na ich rozwój pobudzająco wpływa spokojny rytmiczny taniec, praktykowany na przykład w plemionach pierwotnych.
Trzeci trymestr ciąży
Najbardziej charakterystyczną cechą tego okresu jest wzrastająca zdolność dziecka, które magazynuje składniki potrzebne po urodzeniu do przeżycia poza organizmem matki. Intensywnie rozwija się w tym trymestrze podściółka tłuszczowa, co prowadzi do podwojenia wagi. Dziecko rozpoczyna siódmy miesiąc mierząc około 30 cm (wymiar ciemieniowo-pośladkowy), a jego waga jest bardziej zindywidualizowana i wynosi od 900 do 1350 g.
W ósmym miesiącu życia płodowego dziecko waży już 1800 - 2200 g i ma około 33 cm długości. Stopniowo skóra wygładza się i różowieje, a ciało przybiera kształt bardziej zaokrąglony. W dalszym ciągu rosną włosy. U chłopców jądra z jamy brzusznej zsuwają się poprzez kanał pachwinowy do moszny. Kończą dojrzewanie narządy wewnętrzne, zwłaszcza układ oddechowy.
Siódmy miesiąc ciąży
Większość kobiet oprócz pogorszenia stanu fizycznego odczuwa także wyraźne obniżenie nastroju. Już nie tryskają radością, lecz wydają się zniechęcone i smutne, miewają momenty paniki. Termin rozwiązania nieubłaganie się zbliża i narasta lęk przed porodem, obawa o zdrowie dziecka oraz strach przed całkowicie nową sytuacją. I nie ma znaczenia, czy rodzi się po raz pierwszy, czy piąty.
W każdym przypadku dziecko będzie wymagało znacznego wysiłku i nowej organizacji życia. Nastroju nie poprawia również spojrzenie w lustro. Śliczny dotąd brzuszek coraz bardziej przypomina nadęty balon i zniekształca figurę, a kobieta przestaje się czuć atrakcyjna.
Należy uważać na:
Obrzęki twarzy i nóg. Połączone z nagłym przyrostem wagi, bólami głowy oraz zaburzeniami widzenia mogą być oznaką powikłań związanych z nadciśnieniem tętniczym wywołanym ciążą.
Dziecko ma już włosy, brwi i rzęsy oraz coraz dłuższe paznokcie. Z ostatniej chwili: zaczynają funkcjonować mu płuca (to dobra wiadomość: gdyby dziecko urodziło się w tym czasie, mogłoby już samo oddychać).
Wskazane jest wyeliminowanie z diety: orzechy, bakalie, czekoladę i mleko (twaróg i jogurt może być), wywary mięsne (zastąp je białym mięsem i jajkami). Silnie alergizują. Jeśli rodzice dziecka mają genetyczne predyspozycje do alergii (a nie sposób tego wykluczyć), zjadanie ich przez matkę może sprowokować alergię u dziecka.
Mózg się marszczy
Dziecko nabiera ciała, zaczynają się zaznaczać indywidualne różnice wagi i "wzrostu". Średnio pod koniec miesiąca maluch mierzy ok. 40 cm i waży ponad 1,5 kg. W macicy jest mu coraz ciaśniej i nie może już wykonywać takich akrobatycznych ewolucji jak w poprzednich miesiącach. Uspokaja się więc i pod koniec miesiąca zaczyna przygotowania do zajęcia właściwej pozycji do porodu (głową w dół), choć ma na to jeszcze dużo czasu.
Dziecko robi się też coraz ładniejsze. Pomarszczona wcześniej skóra wygładza się dzięki grubiejącej tkance podskórnej, a pokrywający ją wcześniej meszek płodowy (lanugo) zaczyna zanikać, tak że pod koniec tego okresu pozostaje głównie na plecach i ramionach. Nadal rosną włosy na głowie. Jeśli malec jest chłopcem, już teraz jądra mogą zacząć swoją drogę do moszny. Nic się jednak nie stanie, jeśli zrobią to w kolejnych miesiącach. Siódmy miesiąc to jednak przede wszystkim gwałtowny rozwój i dojrzewanie mózgu i całego układu nerwowego. Kora mózgowa rozrasta się tak, że nie tylko pokrywa wszystkie inne części mózgu, ale z braku miejsca zaczyna się fałdować. Powstają na niej charakterystyczne zagłębienia i bruzdy, których specyficzny układ pozwala specjalistom precyzyjnie zlokalizować np. ośrodek odpowiedzialny za mowę czy ruchy ręki. W tym czasie płód ma ponad dziesięć bilionów komórek nerwowych, z których każda łączy się z co najmniej tysiącem innych. Wiele z nich w procesie dojrzewania mózgu zaniknie, powstaną jednak inne - takie, które mogą się wykształcić jedynie pod wpływem reakcji człowieka z otoczeniem. W siódmym miesiącu otwierają się też otoczone długimi rzęsami oczy, a słuch jest naprawdę wyczulony na dochodzące z zewnątrz odgłosy (np. bicie matczynego serca czy dźwięki muzyki). Mózg sprawnie koordynuje już ruchy oddechowe i zaczyna regulować temperaturę ciała. To właśnie dzięki temu dziecko, które przyjdzie na świat w tym czasie, można utrzymać przy życiu, choć jest jeszcze bardzo niedojrzałe. Jego płuca są już wystarczająco wykształcone, by podołać zadaniu zaopatrywania krwi w tlen i usuwania z niej dwutlenku węgla. Problemem może być niedostatek tzw. surfaktantu, substancji, która u dojrzałych noworodków pokrywa od wewnątrz powierzchnię pęcherzyków płucnych, zmniejszając w nich napięcie powierzchniowe (to zapobiega sklejaniu się pęcherzyków podczas wydechu i zmniejsza wysiłek oddechowy). Wcześniak ma też już odruch połykania, a jego układ pokarmowy potrafi trawić podawany doustnie pokarm. Gdyby dać mu do possania coś kwaśnego albo słodkiego, zareagowałby gwałtownie, nadal ma bowiem nadmiar kubków smakowych w porównaniu z dorosłymi. W siódmym miesiącu pojawiają się też tzw. odruchy wrodzone: ssania, poszukiwania pokarmu, chwytny, kroczenia (noworodek postawiony pionowo na płaskiej powierzchni wykonuje ruchy, jakby szedł) i tzw. odruch Moro (nagły wstrząs sprawia, że dziecko wyciąga rączki, otwiera dłonie i rozsuwa palce, jakby starało się objąć przestrzeń).
Ósmy miesiąc ciąży
Dziecko staje się mniej ruchliwe, bo coraz ciaśniej mu w macicy. Ma już ok. 50 cm długości i "nabiera ciała" z dnia na dzień. Choć tempo wzrostu jest o wiele wolniejsze niż w pierwszych miesiącach, to młody obywatel z coraz większym trudem mieści się w swoim "mieszkaniu". Zwiększa się przy tym głównie waga (co tydzień przybywa blisko ćwierć kilograma, pod koniec miesiąca dziecko waży 2,5--3 kg). Wzrost pod koniec 36. tygodnia sięga 45 cm.
To właśnie teraz maluchy ostatecznie układają się do porodu. Dla większości jest to ułożenie głową w dół i w takiej też pozycji spędzą ostatnie cztery-sześć tygodni w matczynej macicy. Nie martw się jednak, jeśli dziecko nie przyjęło jeszcze "odpowiedniej" pozycji. Zdarza się, że maleństwo odwraca się dopiero tuż przed porodem. Jeśli nie zrobi tego samo,
w zmianie pozycji może pomóc mu doświadczona położna (np. wymasuje twój brzuch) albo lekarz.
Dziewiąty miesiąc ciąży
Pod koniec ciąży wszystkie narządy są już w pełni wykształcone. Skóra bobasa jest pokryta mazią płodową. Dziecko czuje, że zbliża się poród, więc układa się główką do dołu. Zachowuje się spokojniej, ponieważ brakuje mu miejsca. Mierzy ok. 50 cm (czasami nawet ponad 55cm) i waży ok. 3 kg (choć zdarzają się dzieci o wadze dobrze ponad 4 kg). Jest całkowicie ukształtowaną osobą, której płeć jest zdeterminowana nie tylko genetycznie ale także psychicznie.
Macica, która osiągnęła już pojemność 5 litrów ma swoje dno 20cm nad pępkiem. Jest to przyczyną stałego ucisku na narządy wewnętrzne - stąd duszności czy zgaga. Szyjka macicy pod wpływem główki dziecka (lub jego pośladków) i hormonów zmienia swój wygląd (skraca się) i konsystencję (rozpulchnia się). Przyczynia się to zwykle do obserwowanego przez kobietę obniżenia się brzucha. To z kolei może być przyczyną obrzęków nóg.
Możliwe zagrożenia:
Krwawienia (nawet skąpe) i bóle brzucha to oznaki porodu przedwczesnego lub... porodu o czasie. Mogą ci odejść wody płodowe: nie panikuj! Poród trwa zwykle 10 godzin, a po odejściu wód nic się nie stanie ani dziecku, ani tobie. Gdyby jednak wody były zielone, gnaj do szpitala (świadczy to o niedotlenieniu dziecka).
Ja zaglądam tam co tydzień i nie mogę się nadziwić. To naprawdę cud, jak w brzuszku rośnie dziecko. Moje zaczyna już 18 tydzień jestem bardzo szczęśliwa.
Nie możesz pisać nowych tematów Nie możesz odpowiadać w tematach Nie możesz zmieniać swoich postów Nie możesz usuwać swoich postów Nie możesz głosować w ankietach Nie możesz załączać plików na tym forum Możesz ściągać załączniki na tym forum
Album
jestem bardzo szczęśliwa.
